กฎหมายแรงงาน มาตรา 118 คืออะไร และเกี่ยวข้องกับการคำนวณผลประโยชน์พนักงาน ตามมาตรฐานบัญชีไทย ฉบับที่ 19 อย่างไร

กฎหมายแรงงาน มาตรา 118 คืออะไร

มาตรา 118 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ถือเป็นเสาหลักสำคัญที่สุดฉบับหนึ่งของระบบแรงงานไทย เพราะเป็นกฎหมายที่กำหนด “เงินค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง” ให้แก่ลูกจ้างเอกชนทุกคนที่ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิดร้ายแรงตามมาตรา 118 กฎหมายข้อนี้ไม่เพียงทำหน้าที่เป็นกลไกปกป้องแรงงาน แต่ยังเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้องค์กรไทยมีมาตรฐานด้านการดูแลพนักงานที่ดีขึ้น ทั้งยังมีผลกระทบเชื่อมโยงโดยตรงกับการคำนวณภาระผูกพันตามมาตรฐานบัญชีไทย ฉบับที่ 19 (TAS19) ซึ่งเป็นมาตรฐานการตั้งสำรองผลประโยชน์พนักงานอีกด้วย มาตรา 118 จึงไม่ได้มีเพียงผลกระทบทางด้านกฎหมายเท่านั้น แต่ยังมีผลกระทบกับการตีความเพื่อนำมาประเมินผลประโยน์พนักงานและคำนวณ “ตัวเลขภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน” ให้ปรากฏออกมาสะท้อนลงไปในงบการเงินขององค์กรอีกด้วย

เงินชดเชยตามมาตรา 118 ส่งผลอย่างไรต่อองค์กร

เมื่อลูกจ้างถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด บริษัทต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน ตั้งแต่ 30 วันสำหรับพนักงานที่ทำงานครบ 120 วัน ไปจนถึงสูงสุด 400 วันสำหรับผู้ที่ทำงานตั้งแต่ 20 ปีขึ้นไป ตัวเลขเหล่านี้กลายเป็นภาระทางการเงินที่เกิดขึ้นทันทีในปีที่เลิกจ้าง ซึ่งในบางสถานการณ์อาจมีผลกระทบต่อกำไรของบริษัทอย่างมีนัยสำคัญ ยิ่งองค์กรมีจำนวนพนักงานมาก อายุงานสูง หรือมีนโยบายปรับโครงสร้างบ่อย ตัวเลขจากมาตรา 118 ก็ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้น เพราะเป็นภาระผูกพันที่กฎหมายกำหนดให้ต้องจ่ายโดยไม่มีเงื่อนไข และไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ หากมีประกาศเลิกจ้างเกิดขึ้น

มาตรา 118 เกี่ยวข้องกับ TAS 19 อย่างไร

แต่ความสำคัญของมาตรา 118 ไม่ได้จบแค่เวลามีการเลิกจ้าง เพราะตัวเลขตามกฎหมายข้อนี้ยังเป็น “ส่วนหนึ่งของการคำนวณผลประโยชน์พนักงานในอนาคต” ที่องค์กรต้องตั้งสำรองไว้ล่วงหน้าตามมาตรฐานบัญชีไทย ฉบับที่ 19 (TAS19) โดยเฉพาะกรณีผลประโยชน์หลังออกจากงาน (Post-employment Benefits) เช่น เงินชดเชยตามอายุงานเมื่อพนักงานเกษียณอายุ เนื่องจากกฎหมายแรงงานกำหนดให้พนักงานมีสิทธิได้รับเงินชดเชยตามหลักการเดียวกับมาตรา 118 (ยกเว้นในกรณีที่พนักงานลาออกเอง ซึ่งเป็นคนละสถานการณ์) ตัวเลขเหล่านี้จึงต้องถูกนำมาคำนวณหามูลค่าปัจจุบันของภาระผูกพันผลประโยชน์พนักงาน (Projected Benefit Obligation – PBO) เพื่อแสดงเป็นหนี้สินระยะยาวในงบแสดงฐานะการเงินของบริษัท โดยใช้หลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ซึ่งอาศัยสมมติฐานอัตราการขึ้นเงินเดือน อัตราการลาออก อายุเกษียณ อัตราดอกเบี้ย และจำนวนของอายุงานพนักงานแต่ละคน มาเป็นปัจจัยหลักในการคำนวณผลประโยชน์พนักงานให้ออกมาถูกต้อง

กล่าวอีกนัยหนึ่ง มาตรา 118 คือ “ต้นน้ำของตัวเลขการคำนวณผลประโยชน์พนักงานตาม TAS19” เพราะเป็นกฎหมายที่กำหนดสูตรพื้นฐานของจำนวนเงินที่บริษัทต้องจ่ายในวันที่ความสัมพันธ์จ้างงานสิ้นสุดลง ไม่ว่าจะเป็นการเลิกจ้างหรือเกษียณอายุ หากนักคณิตศาสตร์ประกันภัยตีความมาตรา 118 ผิด เช่น คำนวณอายุงานผิด ไม่เข้าใจอัตราค่าชดเชยตามกฎหมาย หรือไม่แยกแยะผลประโยชน์พนักงานหลังเลิกจ้างออกจากผลประโยชน์พนักงานหลังออกจากงานให้ถูกต้อง การตั้งสำรองทั้งหมดจะเกิดความผิดพลาดขึ้นมาทันที นำไปสู่ความคลาดเคลื่อนในงบการเงิน การตีความผิดในมาตรฐานบัญชีไทย ฉบับที่ 19 หรือ TAS19 อาจสร้างความเสี่ยงต่อผู้สอบบัญชี ผู้ถือหุ้น และหน่วยงานกำกับดูแลได้โดยไม่รู้ตัวก็เป็นได้

บทสรุป: มาตรา 118 กับความมั่นคงทางการเงินขององค์กร

ดังนั้น การเข้าใจมาตรา 118 จึงไม่ได้สำคัญเฉพาะฝ่าย HR หรือฝ่ายกฎหมายแรงงานเท่านั้น แต่สำคัญต่อ CFO นักบัญชี ผู้บริหาร และผู้ที่เกี่ยวข้องกับการคำนวณผลประโยชน์พนักงานทั้งหมด เพราะนี่คือกฎหมายที่กำหนด “ความเป็นธรรมต่อพนักงาน” และ “ความมั่นคงทางการเงินขององค์กร” ไปพร้อมกัน การตีความกฎหมายให้ถูกต้อง การคำนวณผลประโยชน์พนักงานให้แม่นยำ และการใช้ผู้เชี่ยวชาญที่เป็นนักคณิตศาสตร์ประกันภัยที่มีประสบการณ์ด้านนี้โดยเฉพาะมาช่วยประเมินภาระผูกพันตาม TAS19 จึงเป็นวิธีที่ทำให้องค์กรสามารถแสดงตัวเลขการคำนวณผลประโยชน์พนักงานได้อย่างถูกต้อง โปร่งใส และสอดคล้องกับความเป็นจริง เพื่อให้งบการเงินสะท้อนความมั่นคงที่แท้จริง และเพื่อให้องค์กรสามารถบริหาร “ต้นทุนด้านบุคคลากร” ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนในระยะยาว

---

เขียนและเรียบเรียงโดย อาจารย์ทอมมี่ (พิเชฐ เจียรมณีทวีสิน)

FSA, FIA, FRM, FSAT, MBA, MScFE (Hons), B.Eng (Hons)

อดีตนายกสมาคมนักคณิตศาสตร์ประกันภัยแห่งประเทศไทย และอาจารย์บรรยายด้านการคำนวณผลประโยชน์พนักงานด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัย ตามมาตรฐานบัญชี ฉบับที่ 19 TAS19 IAS19

ขอสงวนสิทธิ์ของเนื้อหาในบทความ ไม่ให้นำไปใช้แสวงหาผลประโยชน์ใด ๆ ในเชิงพาณิชย์ นอกจากจะได้รับอนุญาตจากทางบริษัท ABS เท่านั้น